معانی قرآن

درمعنای قرآن وجوه پنچگانه ای گفته است (1) که می توان آنها را به سه دسته تقسیم نمود .

1- قرآن ، اسمی جامد و غیر مشتق است . علم ارتجالی است و بدون آن که پیشینه ی استعمال در زبان عرب   
        داشته     باشد ،خداوند به عنوان اسم خاص برای وحیی که بر پیغمبر ش نازل فرمو ده قرار داده است . مثل تورات و انجیل که اسم برای کتب حضرت موسی و عیسی (ع) می باشند – ( شافعی) 

2-قرآن ، اسمی است مشتق ولی غیر مهموز :
1لف) مشتق از قرن الشی با لشی ء : یعنی چیزی را  به چیزی ضمیمه کردن .علت این نامگذاری ، مقرون بودن سوره ها وآیات و حروف به یکدیگر است . 0 اشعری وجمعی دیگر )

ب) قرآن ، مشتق از قر آن جمع قرینه است . چراکه آیاتش همانند  یکدیگر ند و بعضی بعض دیگر را تایید می کنند . هر آیه از قرآ ن ، قرینه  ی آیات دیگر است . ( فرّا ء )

3- قرآن مشتق ومهموز است .
الف ) از قرء به معنای جمع گرفته شده است . قرب وقتی بخواهد بگوید آب را در حوض جمع کردم ،می گوید ‹‹ قرات الما ء فی الحوض › علت این نامگذاین آن است که این کتاب همه ی ثمرات کتب آسمانی پیشین را در خود جمع نموده است . ( ابن ایثر ، زجاج و بعضی دیگر ) .

ب) بروزن رجحان و غفران مشتق از ماده قرا به معنای تلاوت است . در این جا از باب تسمیه مفعول به مصدر ، مقروء ، یعنی خواند ه شده و یا خواند نی شده و یا خواندنی ، به نام قرآن یعنی خواندن به کار رفته است مثل آن که کتاب که به معنای نوشتن است به مکتوب ( نوشته شده ) اطلاق می گردد . ( لحیانی و جمعی دیگر ) .

ازمیان اقوال پنجگانه فوق ، قول پنجم از همه قوی تر به نظر می رسد . زرقانی پس از رد سایر اقوال ، همین قول را اختیار نموده است (2) راغب اصفهانی نیز میگوید : القراء ة ضم الحروف و الکلمات تعضها الی بعض فی التر تیل ... قراءت به معنای پیوند و ضمیمه نمودن حزوف و کلمات به یکدیگر در هنگام ترتیل است (3)
به سخن دیگر قراءت همان تلاوت آیات الهی است .

علامه طبا طبایی عقیده دارد :
و قوله ان علینا جمعه و قرآنه ... القرآن ها هنا مصد رء کالفرقان و الرجحان و الضمیران للسو حی  و المعنی:لا تعجل به ، اذعلینا ان نجمع ما نوحیه الیک بضم بعض اجزائهالی بعض قراء ته علیک ( المیزان ، ج 20 ، ص109 )

از آیه ی  فوق به  خوبی برمی آید که اگر هتی آن گونه که ابن اثیر گفته است اصل در واژه ی قرآن معنای جمع باشد .
به خاطر تقارن این واژ ه با واژه ی جمع در آیه ی شریفه ناگزیر قرآن به معنای قراء ت و خواندن خواهد بود و گرنه تگراز آن امری لغو و بیهوده بود ه با فصاحت قرآنی منافات دارد . دلیل دیگر که نظریه پنجم را تقویت می کند امرا قرا در نخستین وحی بر پیامبر اکرم (ص) است که بی تردید به معنای‹‹ بخوان ›› است . لفظ قرآن نیز تخستین بار در آیه ی چهارم از سوره ی مزمل نازل شده که مطابق حدیث معروف جابربن زید و ابن عباس ، سومین  سوره در ترتیب نزول سو ره هاست (3) در این آیه دستور چنین است :

و رتل القرآن ترتیلا و ‹‹قرآن ›› را شمرده شمرده بخوان . در آخرین آیه از همین سوره نیز بار دیگر در یک فرمان همگانی اعلام می شود : فا قروءاما تیسرمن آلقرآن ة هر چه از قرآن میسر می شود بخوانید . بدیهی است که منظور درهر دو آیه قرآن خواندنی است . نتیجه آن که روشن ترین و مناسب ترین معنا برای قرآن اشتقاق آن از ماده ی قرا به معنای تلاوت کردن است .

1-ر.ک.البرهان،ج1،ص373-374،الاتقان،ج1،ص162 -163
2-مناهل العرفان ، ج1، ص14.

3- مفردات راغب .
4- الا تقان فی علوم القرآن ، ج1،ص81.